Η συρρίκνωση της αγροτικής παραγωγής, η εγκατάλειψη της υπαίθρου και η αυξανόμενη εξάρτηση από εισαγόμενα προϊόντα δεν αποτελούν αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Αντίθετα, πρόκειται για μια ευρωπαϊκή πραγματικότητα που εντείνεται τα τελευταία χρόνια, επηρεάζοντας τόσο τις οικονομίες όσο και την κοινωνική συνοχή πολλών κρατών‑μελών.
Υψηλό κόστος και άνισος ανταγωνισμός
Το κόστος παραγωγής στην Ευρώπη παραμένει ιδιαίτερα υψηλό, γεγονός που καθιστά τους μικρούς και μεσαίους παραγωγούς μη ανταγωνιστικούς απέναντι σε μεγάλες αγροτικές επιχειρήσεις εκτός ΕΕ. Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές πολιτικές δίνουν προτεραιότητα στη σταθερότητα της αγοράς και όχι στην αυτάρκεια, με αποτέλεσμα η εγχώρια παραγωγή να υποχωρεί σταδιακά.
Η θεωρία της «βιομηχανικής Ευρώπης»
Σύμφωνα με μια ευρέως συζητούμενη προσέγγιση, οι ισχυρές βιομηχανικές χώρες της ΕΕ –όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και το Βέλγιο– έχουν συμφέρον να περιοριστεί η αγροτική παραγωγή εντός Ευρώπης. Με αυτόν τον τρόπο:
- μειώνεται η ανάγκη για υψηλά κονδύλια στήριξης του πρωτογενούς τομέα
- αυξάνονται οι εισαγωγές φθηνών προϊόντων από τρίτες χώρες
- ενισχύεται η βιομηχανική τους βάση, που εξάγει τεχνολογία, μηχανήματα και υπηρεσίες
Η λογική είναι απλή: όσο λιγότερο «αγροτική» είναι η Ευρώπη, τόσο περισσότερο μπορεί να ενισχύσει τον βιομηχανικό της χαρακτήρα.
ΚΑΠ: Ένα εργαλείο που δεν ωφελεί όλους το ίδιο
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) αποτελεί το μεγαλύτερο χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ. Ωστόσο, η κατανομή των πόρων δημιουργεί έντονες ανισότητες:
- το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων καταλήγει σε μεγάλες εκμεταλλεύσεις
- οι ισχυρές χώρες επηρεάζουν καθοριστικά τους κανόνες
- οι μικρότερες χώρες, όπως η Ελλάδα, ακολουθούν αντί να διαμορφώνουν πολιτική
Έτσι ενισχύεται η αίσθηση ότι οι «μεγάλοι» της Ευρώπης καθορίζουν το παιχνίδι προς όφελός τους.
Η στροφή σε φθηνές εισαγωγές
Πολλές ευρωπαϊκές χώρες επιλέγουν πλέον να εισάγουν:
- φρούτα από τη Βόρεια Αφρική
- σιτηρά από την Ουκρανία
- κρέας από τη Λατινική Αμερική
Οι εισαγωγές αυτές είναι οικονομικότερες και δεν επιβαρύνουν τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Ωστόσο, δημιουργούν ασφυκτικές πιέσεις στους Ευρωπαίους αγρότες, οι οποίοι αδυνατούν να ανταγωνιστούν τις χαμηλές τιμές.
Οι χαμένοι του συστήματος
Οι αγρότες του Νότου –Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία– αλλά και της Ανατολικής Ευρώπης βρίσκονται στη δυσμενέστερη θέση. Αντιμετωπίζουν:
- μειωμένα εισοδήματα
- εγκατάλειψη της παραγωγής
- απώλεια ανταγωνιστικότητας
- εξάρτηση από επιδοτήσεις που δεν επαρκούν
Το αποτέλεσμα είναι μια σταδιακή αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής αγροτικής βάσης.
Συνωμοσία ή οικονομική πραγματικότητα;
Δεν χρειάζεται να ερμηνεύσει κανείς τις εξελίξεις ως συνωμοσία. Πρόκειται περισσότερο για:
- στρατηγικές προτεραιότητες των ισχυρών χωρών
- οικονομική λογική που ευνοεί τη βιομηχανία
- πολιτικές επιλογές που δεν θέτουν τον αγροτικό τομέα σε προτεραιότητα
Με απλά λόγια, οι αγρότες δεν βρίσκονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής στρατηγικής ,και αυτό έχει συνέπειες που γίνονται πλέον ορατές σε όλη την ήπειρο.
Άρθρο του Μιχαήλ Θεολογίδη
